Perspectiefnota 2019

Thema Toekomstbestendig en Duurzaam

Duurzaamheid

Advies

Energie:

  1. In 2020 € 405.000, 2021, € 408.000 en in 2022 € 8.000 beschikbaar te stellen om uitvoering te geven aan de Energietransitie in al haar facetten, door:
  • Samen met onze inwoners plannen van aanpak voor Aardgasvrij Heerenveen te ontwikkelen voor onze wijken en dorpen.
  • De Energiemixmethode (of vergelijkbaar) aan te bieden aan wijken en dorpen.
  • Natuur- en Duurzaamheidsonderwijs meer structureel in te vullen.
  • Energiebesparing bij maatschappelijke organisaties zoals sportclubs en dorpshuizen te stimuleren.
  • De ontwikkeling van zonneparken op gemeentelijke gronden voor te bereiden en te ontwikkelen.
  • Energiebesparing en duurzame energieopwekking bij het MKB aan te jagen.
  • Te voldoen aan het verzoek voor een financiële bijdrage aan de Regionale Energiestrategie (RES).
  1. Met ingang van 2019 een bestemmingsreserve Duurzaamheidsfonds in te stellen voor de incidentele middelen in deze perspectiefnota en de inkomsten van derden.
  2. Rekening te houden met extra kosten in 2020. Dit is afhankelijk van de uitkomsten van de raadsprojecten rond Kaderstelling Energietransitie en Kennisfunctie Energietransitie.

Klimaat:

  1. € 20.000 beschikbaar te stellen voor het opstellen van een plan van aanpak Klimaatneutrale gemeentelijke gebouwen.

Circulair:

  1. Incidenteel in 2020 € 5.000 en structureel € 5.000 beschikbaar te stellen voor de ondersteuning van (H)eerlijk Heerenveen.
  2. € 45.000 beschikbaar te stellen voor het invullen en uitrollen van de circulaire economie, door:
  • Een visie 'Circular Valley Heerenveen' te maken en te starten met de eerste kansrijke projecten samen met het bedrijfsleven.
  • Een lokale Grondstoffenbank vorm te geven.
  • Aan te sluiten bij de provinciale voucherregeling en het MKB te helpen bij een meer circulaire bedrijfsvoering.

Overkoepelend:

  1. € 105.000 beschikbaar te stellen voor communicatie en bewustwording, door:
  • Het ontwikkelen en uitvoeren van een strategisch communicatieplan. Met als doel het verbinden van de thema's, zichtbaar maken van bestaande goede voorbeelden, het versterken van lokale netwerken en delen van kennis.
  • Ruimte te bieden aan interne projecten die door medewerkers worden aangedragen en uitgevoerd.
  • Bijeenkomsten met externe betrokken partijen te organiseren. Met als doel het versterken van het netwerk, delen van kennis en gezamenlijke inspanning op de duurzaamheidsdoelstellingen.
  1. € 125.000 structureel beschikbaar te stellen voor de inzet van personeel voor communicatie en ondersteuning.
  1. Rekening te houden met benodigd aanvullend extra budget in 2020 voor specifieke projecten.

In de onderstaande tabel staan de bedragen per onderdeel.

Omschrijving

Bedrag (x € 1.000)

2020

2021

2022

2023

1. Energie (Energietransitie)

-405

-408

-8

4. Klimaat (Klimaatneutrale gemeentelijke gebouwen)

-20

5. Circulair; (H)eerlijk Heerenveen

-10

 -5

-5

 -5

6. Circulair; Circulaire economie

-45

7. Overkoepelend (incidenteel)

-105

8. Overkoepelend (structureel)

-125

-125

-125

-125

Totaal mutaties perspectiefnota 2019

-710

-538

-138

-130

Argumenten

Energie

1.1 en 2.1 De Energietransitie is van en voor iedereen
Iedereen ziet de noodzaak van de energietransitie. Een belangrijke stip aan de horizon is de ambitie van het Rijk in het Klimaatakkoord: een CO2-besparing van 49% in 2030. Heerenveen staat met 4% duurzame energie nog maar aan het begin van de transitie. Maar wel is een duidelijke ontwikkeling zichtbaar: we gaan van denken naar doen!

Om niet meer afhankelijk te zijn van fossiele energiebronnen en om op het gebied van energie zelfvoorzienend te worden, moet de samenleving fors investeren. De samenleving, dat zijn de overheden, bedrijven maatschappelijke organisaties en inwoners naar draagkracht.

Het programma beperkt zich daarom niet tot alleen het organiseren en ontwikkelen van de plannen van aanpak Aardgasvrij Heerenveen. Waar mogelijk willen we dat iedereen op zijn of haar niveau meedoet. Daarom zetten we in op projecten met inwoners, onderwijs, maatschappelijke organisaties en/of bedrijfsleven. Het projectmatige willen we voor een deel omzetten in een meer structureel duurzaamheidsfonds. Dit fonds moet in onze ogen niet alleen voor Energieprojecten benut kunnen worden, maar ook voor initiatieven rond Klimaatadaptatie, Biodiversiteit en Circulaire Economie. Projecten die vanuit het thematisch raadsakkoord ontwikkeld worden, passen hier naar verwachting naadloos in.

De energietransitie vraagt om grote investeringen. Niet iedereen heeft de financiële ruimte om dat te doen. Juist voor mensen met een smalle beurs willen we kijken hoe ze actief onderdeel kunnen uitmaken van de energietransitie en hoe zij daarvan kunnen profiteren. We houden daarom bij het ‘aardgasvrij’ maken van wijken rekening met sociale (on)mogelijkheden. Door op die manier te kijken, kan de keuze voor de eerste wijken die aan de beurt zijn anders uitpakken dan door te kiezen voor de ‘early adaptors’ of rijkere inwoners. In dit programma willen we inzetten op constructies waar mensen echt mee geholpen zijn. Geen lease of abonnementen die de woonlasten kunnen verhogen, liever gaan we voor de mogelijkheid om juist zelf geld te verdienen.

In het hoofdlijnenakkoord is in 2019 een bedrag beschikbaar gesteld van € 100.000 voor de energietransitie en € 25.000 voor gebiedsgerichte aanpak.

Klimaat

3.1 We geven het goede voorbeeld met klimaatneutrale eigen gebouwen
Wij hebben een aantal gebouwen in eigendom waar we het goede voorbeeld mee kunnen geven. En niet door alleen te focussen op energiebesparing. Het gemeentehuis staat in het centrum van Heerenveen. Hitte, droogte en clusterbuien hebben hier op langere termijn een groter effect dan in buitenwijken of buitengebieden. Ons gemeentehuis (en andere gemeentelijke gebouwen) zijn daarom een showcase; we laten zien wat er kan en mogelijk is.

Circulair

4.1 Fair Trade (H)eerlijk Heerenveen
De werkgroep (H)Eerlijk Heerenveen heeft ervoor gezorgd dat Heerenveen sinds 2016 de titel Fair Trade-gemeente mag dragen. De werkgroep ontwikkelt een nieuwe strategie waarin een verbreding naar Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) en de Global Goals wordt uitgewerkt. De aanpak is gericht op ondernemers en instellingen en draagt bij aan het duurzaamheidsbeleid van de gemeente. Voor deze bredere insteek, die goed aansluit bij de gemeentelijke ambitie, is structureel meer budget nodig.
De werkgroep Fair Trade (H)eerlijk Heerenveen vaart op de inspanningen van vrijwilligers. Wij zien kansen om ook (H)eerlijke streekgebonden producten te koppelen aan dit initiatief.

5.1 Circular Valley hoort in Heerenveen
De ingrediënten hebben we in huis: de bedrijven Aware en Fonterra laten in de praktijk zien dat de afvalstroom van de ene fabriek (wei) een hoogwaardige grondstof is voor de ander. Op bedrijventerrein Haskerveen ligt de focus steeds meer op kunststoffen. Een andere mooie combinatie van bedrijven die elkaar hebben gevonden in de circulaire productie, vormen Omrin en het bedrijf Morsinkhoff. Omrin is de aanjager en leverancier van kunststofgranulaat als grondstof, Morsinkhoff gebruikt dit als grondstof voor kunststofproducten.
Het nog te realiseren testlab kunststoffen is ook een mooi voorbeeld van ontwikkeling en innovatie die de Circular Valley-ambitie versterken. Een van de basisvragen luidt: welke belangrijke grond- en reststromen kennen we eigenlijk in Heerenveen? Hier gaan we antwoord op geven via de ontwikkeling van de Grondstoffenbank.

Overkoepelend

6.1 We spreken duidelijke taal
Er zijn veel processen, projecten en ontwikkelingen die gelijktijdig verlopen of zelfs dwars door elkaar. We willen samen met onze inwoners, bedrijven en organisaties aan de slag met alle duurzame thema's. Met als doel:

  • Het verbinden van de thema's.
  • Zichtbaar maken van bestaande goede voorbeelden.
  • Versterken van lokale netwerken.
  • Delen van kennis.

Dit kan echter verwarrend werken. Daarom is ‘Herkenbaarheid’ voor ons erg belangrijk: welke projecten en processen dragen bij aan verduurzaming van onze gemeente? We werken een communicatiestrategie uit waarin helder staat waarom we dit doen en wie de afzender is. Ook willen we periodieke terugkerende zaken beter borgen. Denk aan Sinnestriel en Duurzame Doener Trofee, maar ook landelijke acties zoals Warme Truiendag, Earth Hour, Duurzame Donderdag en de Week van de Circulaire Economie.

6.2 We geven het goede voorbeeld
We vinden het belangrijk ook binnen onze organisatie het goede voorbeeld te geven en medewerkers ruimte te geven om initiatieven te ontplooien. In de gesprekken hierover zijn veel suggesties gedaan. Zoals:

  • Op de (elektrische) fiets of met OV in plaats van de auto.
  • Minder printen (dubbelzijdig printen, digitaal werken).
  • Stenen eruit/ groen erin, ook thuis.
  • Restafval duurzaam scheiden/ marktplaats voor afval.
  • Elkaar informeren/ stimuleren (lopende duurzaamheidsprojecten en ideeën bespreken).

Vanuit deze bewustwording werken we aan een gevoel van eigenaarschap: medewerkers zijn mede-verantwoordelijk voor een zo duurzaam mogelijke eigen organisatie.

6.3 We hebben elkaar nodig
De gemeente heeft verschillende partners waaronder grote bedrijven, de netbeheerder, woningcorporaties, financiële instellingen en andere maatschappelijke partners en platformen. Zij hebben aangegeven behoefte te hebben aan een strategisch overleg waarin ze:

  • De duurzaamheidsstrategie in de komende jaren samen met ons kunnen vormgeven.
  • Op de hoogte kunnen blijven van elkaars plannen.
  • Na kunnen gaan hoe ze elkaar kunnen versterken.

In eerste instantie moeten wij hier het initiatief voor nemen en de regierol nemen.

We willen op professionele en integrale wijze het gesprek aangaan met bedrijven over duurzaamheid. Dat betekent dat we niet (verkokerd) voor ieder thema apart langs moeten gaan. Dit is tegelijk een goed aangrijppunt om duurzaam accountmanagement te ontwikkelen.

6.4 Deskundigheid is essentieel
Nu het vakgebied duurzaamheid de kinderschoenen is ontgroeid, heeft dit onder andere personele gevolgen. We hebben in ieder geval structureel inzet nodig op het gebied van communicatie en administratieve ondersteuning. Op projectniveau is op langere termijn meer uitbreiding nodig. Hier ontwikkelen we een strategie voor die we in een later stadium aan u voorleggen.

Kanttekeningen

Energie

1.1 De middelen voor 2021 zijn slechts het begin
De contouren van het Klimaatakkoord worden steeds duidelijker. Daarmee wordt ook helder dat er van gemeenten de komende jaren steeds meer gevraagd wordt.

Het begint in 2019-2021 met het opstellen van de Regionale energiestrategie en ontwikkelen van plannen van aanpak voor Aardgasvrij Heerenveen. Vanaf 2021 moeten we ook uitvoering geven aan deze strategieën en plannen van aanpak. Voor nu is het echter nog te vroeg om antwoord te kunnen geven op de vraag hoe we dit gaan doen: via externe inhuur of uitbreiding van de interne (flexibele) capaciteit.

1.2 Fossielvrij (en aardgasvrij) neemt tijd
We staan aan het begin van de Energietransitie, die vergeleken kan worden met een enorme herstructureringsopgave. Fossielvrij leven, wonen en werken is een doelstelling die niet in eenvoudig te realiseren is. De huidige werkelijkheid liegt er niet om; nog geen 5% van ons dagelijks energieverbruik is duurzaam geproduceerd. De omslag naar een veel groter percentage energie uit duurzame bronnen vergt veel tijd. Gedurende de energietransitie zijn we dus nog langere tijd deels afhankelijk van fossiele energie, zoals aardgas.

Klimaat:
3.1 Walk the talk

Als we zelf niet actief aan de slag gaan en laten zien dat het kan, is het lastig om dit aan externe partners te vertellen.

De aanpak van onze gebouwen is een goed voorbeeld van hoe we laten zien wat kan. Om toch zo efficiënt mogelijk te zijn, willen we het plan van aanpak Klimaatneutrale gebouwen laten samengaan met de aanpak van energiebesparing voor onze gebouwen. Qua daadwerkelijke investeringen sluiten we waar het kan en zoveel mogelijk aan bij al gepland onderhoud en/of verbouw. Hierbij plaatsen we de kanttekening dat de opgave vanuit het Rijk bepalend is voor de snelheid. Het kan dus zijn dat we maatregelen uitvoeren ook zonder dat er onderhoud en/of verbouw gepland is.

Circulair

5.1 Circular Valley kan ook zonder de gemeente worden uitgerold
De ontwikkelingen van een Circular Valley kunnen misschien ook zonder inmenging van de gemeente worden uitgerold. Maar de praktijk leert ons dat de betrokken bedrijven juist een actieve rol van de gemeente verwachten. Dit vooral op het vlak van visievorming, bepalen strategie, netwerken en verbinden. Daarnaast is een aantal bedrijven geïnteresseerd in circulair ondernemen, maar missen ze handvatten om mee aan de slag te kunnen. Met het oog op de ontwikkelingen die we op de bedrijventerreinen zien, is nu het moment om grondstofstromen in kaart te brengen en een brede visie te ontwikkelen.

Overkoepelend

6.1 2019 is het jaar van de planvorming
We gebruiken de tijd in 2019 voor het ontwikkelen van plannen, zoals:

  • Plan van aanpak gemeentelijke gebouwen energieneutraal.
  • Alle openbare verlichting versneld in LED.
  • Circulair inkopen.
  • Evenementen circulair.
  • Showcase centrum Heerenveen Klimaatrobuust.

De omvang in tijd en middelen van de te ontwikkelen uitvoeringsplannen is op dit moment nog niet te overzien. Wel moeten we rekening houden met een of meerdere kostenposten op verschillende gebieden in 2021 en/of grotere investeringen in 2022 en de daarop volgende jaren.

6.1 Organiseren van randvoorwaarden is essentieel
Om het duurzaamheidsprogramma goed te kunnen uitvoeren, moet een aantal randvoorwaarden georganiseerd en/of geborgd worden. Het gaat bijvoorbeeld om interne aspecten als het optuigen van een projectorganisatie, het tijdig monitoren en bijsturen van het programma en externe aspecten als sociale duurzaamheid, communicatie met stakeholders, en het ontwikkelen en uitrollen van een strategisch communicatieplan.

Daarnaast is samenwerken en kennisdelen essentieel, zeker in relatie met het nog te ondertekenen Klimaatakkoord. De VNG heeft in dat kader in de Buitengewone ALV van 30 november 2018 randvoorwaarden vastgesteld die van belang zijn en gebruikt worden als toetskader voor de uitvoerbaarheid van de gemeentelijke taken binnen het Klimaatakkoord:

  1. Het tempo waarin gemeenten met de uitvoering aan de slag kunnen is afhankelijk van de mate waarin de energietransitie haalbaar en betaalbaar is voor de samenleving.
  2. Een vergoeding voor de toename in uitvoeringslasten voor gemeenten.
  3. Gemeenten krijgen de juiste bevoegdheden om hun regierol ook daadwerkelijk te kunnen uitvoeren.

Wat mag het kosten?

2020

2021

2022

2023

Duurzaamheid

-130

-130

-130

-130

Duurzaamheid

-580

-408

-8

Totaal

-710

-538

-138

-130